Kraków

To nie do wyrażenia, radość, euforia, szczęście, że jedziemy do Krakowa na spotkanie i wystawę. Po dwóch latach pandemii, można spotkać się z wyjątkowym człowiekiem i pójść do Muzeum. Tydzień przygotowań, żeby nasza podopieczna była bezpieczna, spokojna i szczęśliwa, Sprzątanie, mycie podłóg, obiad,.. i już możemy jechać... Mamy się "meldować" z miejsc w których będziemy, ale to już nie problem. Najpierw Muzeum Narodowe i wystawa drzeworytu japońskiego najwybitniejszego artysty japońskiego Hokusai. Tytuł wystawy : WĘDRUJĄC. Jestem oczarowana, uwielbiam te grafiki i rysunki. To mistrzostwo świata. Precyzja szczegółów do granic niemożliwości, egzotyczne stroje gejsz, kobiet, bóstw, samurajów, ptaków, roślin, pejzaży...

                                               

                                                 

                                              

                                                         

                                                   

 

Mamy jeszcze chwilkę do spotkania autorskiego, dlatego wpadamy do poleconej przez autora "Okruchów większej całości" pubu-restauracji "Mleczarnia" na krakowskim Kazimierzu. Jest dyskretny gwar. Większość stolików zajęta, na ścianach monidła ( od niedawna znam to określenie dzięki Mariuszowi Szczygłowi). Wokół przedmioty z odległej przeszłości. Ta chwila jest urocza.

                                             

                                                  

                                                 

                                                

                                                   

W końcu idziemy na ul. Szeroką 16 do Synagogi Poppera, w której mieści się Księgarnia "Austeria". Tam na piętrze będzie spotkanie z wyjątkowym człowiekiem - dziennikarzem, fotografikiem, pisarzem. To cel naszej wycieczki do Krakowa. To było fajne spotkanie. Bohater tego spotkania Bogdan Frymorgen, przepiękną narracją trzyma na uwięzi naszą uwagę od pierwszych do ostatnich chwil spotkania. Nie zawiodłyśmy się. Uzupełnia swoją książkę o fakty, które sprowokowała...odbiór mamy, brata, wielu czytelników...Jego mama odeszła. Zdążyła przeczytać.  Poznaję prawdziwe imię autora : Bogusław. Fajnie. Wracam przeszczęśliwa, a na jednej z moich książek mam autograf autora.

                                             

spotkanie z autorem prowadziła Anna Pawlikowska , odpowiedzialna za redakcję debiutu "Okruchy większej całości"...

                   moja ukochana towarzyszka Ewunia...

                            synagoga Ppppera 

                                                     

Aby uzupełnić wypady do Krakowa, muszę wspomnieć o jednym dniu z festiwalu Kultury Żydowskiej w którym uczestniczyłyśmy. To było spotkanie z Andą Rottenberg. Wybrałam je, bo mam za sobą lekturę kilku jej książek, które były dla mnie kopalnią wiedzy o sztuce i świadectwem życia naznaczonego traumą zmagania się z  uzależnieniem syna aż do jego śmierci, porażkami uczuciowymi. To bardzo mi bliskie. Do dziś nie wiem jak pomóc mojemu synowi, który zagubił się, gdzieś w Londynie...

Wykład Andy był znakomity. Tematem był OGIEŃ w sztuce. Zaprezentowała nam ryciny, obrazy na przestrzeni wieków, przeplatając je narracją o kolejnych prześladowaniach różnych grup ludzkich aż do dnia dzisiejszego. To był mocny, poruszający wykład. Mam kolejny autograf...

                                                 

 

 

Pogoria IV i III

 Zadowolone z nabycia bagażnika na rowery ( wiązało się to z dodatkowymi zabiegami, hak + dodatkowa tablica rejestracyjna) postanawiamy zrobić kolejną wycieczkę rowerową. Tym razem pada na akweny wodne Śląska, Pogoria III i IV. Polecone przez Kasai.podróże.eu z fantastycznym komentarzem i zdjęciami. Nasze rowery mają zasięg 50 km, dlatego część trasy musimy pokonać autem. Dzień zapowiada się pięknie. Od rana słońce. Wykupujemy parking i z góry robię pierwsze zdjęcie rozlewiska, zaskoczona ilością biwakujących na jeziorem turystów. 

                                                         

Wybieramy trasę w prawo, lekko zdezorientowane wypatrujemy rowerzystów...Jest kilka dróg...Ruszamy za autem. Dookoła sporo piachu, ale skoro auto daje radę tzn. jest droga. Już po chwili mijają nas kłady, całe upieprzone w błocie, ale oni to lubią. Na  przeciwko wyłania się kawalkada samochodów terenowych, które mijają nas z rykiem silników. My, niestety, nie dajemy rady. Zsiadamy i zaczynamy pchać rowery przez niewyobrażalną piaskownicę. Nasze rowery ze względu na akumulatory ważą ok 25 kg. Zresztą, dołożyłyśmy do tego co nieco, załadowując sakwy na piknik. Po kilometrze pchania, jesteśmy mokre a droga zamieniła się w bajoro błota, nieprzejezdne...

                                                                

Uciekam do lasu. Próbuję się przedrzeć do jakiejś ścieżki leśnej ale dookoła same rozjeżdżone kładami piachy. Spotykamy kolejnych rowerzystów. Przez chwilę udaje nam się jechać. Wyprzedzamy ich. Niestety, znowu droga zamienia się w piaskownicę. Docierają do nas mijani rowerzyści. Mają lekkie rowery. Dziewczyny w bikini, z powodzeniem znoszą upał. Teraz pchamy swoje pojazdy zespołowo... i zespołowo błądzimy. W końcu rozdzielamy się. My musimy odpocząć. Gdy ruszamy ponownie docieramy do podmokłego lasu a droga zamienia się w jezioro... Mamy za sobą jakieś pięć kilometrów pchania (powrót nie wchodzi w grę). Kluczymy z wysepki na wysepkę, w końcu obie toniemy po kostki w bagnie. Docieramy na coś w rodzaju grobli. Słyszymy głosy. Pytam czy jest tam jakaś droga ? Pada odpowiedź, że tak, nawet asfaltowa. Po ułożonych gałęziach próbujemy przedrzeć się przez strumień. Niestety tonie mi rower, wyciągam go resztką sił. Jestem już na drugim brzegu. Pomagam Ewie przejść po gałęziach i nie utopić roweru... Docieramy do drogi. Spotykamy dwóch mężczyzn. Ewie wyrywa się : Nareszcie jakaś cywilizacja !!! Panowie na to : to skąd Panie wracacie ?  - z PIEKŁA !!! odpowiadam. Docieramy do Piekła (miejscowości).

                                                               

   To ślad satelitarny naszego kluczenia przez bagna....   :(

W końcu jesteśmy na ścieżce rowerowej. Spokojnie możemy stwierdzić, że mijają nas tłumy. Cywilizacja mobilna - rolki, hulajnogi, rowery, biegacze, chodziarze z kijkami nordic walking. Jesteśmy dwubiegunowe : Ewa w euforii, bo przygoda, ja w rozpaczy do łez. Przez chwilę myślałam, że się stamtąd nigdy nie wydostaniemy. Akumulator wysuszyłyśmy skarpetkami i zadziałał. Na szczęście. Dalsza trasa była cudowna... piękne widoki. Jechało się bosko. Nad Pogorią III plaża, molo, tłumy plażowiczów (jakby nigdy nie było pandemii).

                                                                  

 To był ostatni dzień lata. Teraz deszcze i ziąb. Już spakowałyśmy meble i leżaki z tarasu. Czek nas demontaż pawilonu ogrodowego. Trzeba poczekać na pogodniejszy dzień. Z pewnością zrobimy jeszcze jesienny wypad na Pogorię I i II. A póki co, trzeba posadzić nowe truskawki i wszystkie cebule tulipanów. Mam nowe miejsce pod funkie i hosty, czyli do roboty.... 

Okruchy większej całości Bogdana Frymorgena

 

Nie jestem literaturoznawczynią, tylko takim czytelniczym smakoszem, podobnie smakoszem fotografii, muzyki i filmu. To dziedziny, które pomogły mi przetrwać trudne chwile, zrozumieć świat, ludzi i samą siebie. Po tylu recenzjach, które łapczywie pochłaniałam, czuję się bezradna w sprostaniu opisu tego co przeczytałam. Książkę „Okruchy większej całości’ Bogdana Frymorgena, czytałam na głos sobie i Ewie, mojej przyjaciółce. Jest ona debiutem literackim wyjątkowego człowieka, artysty fotografika, dziennikarza a teraz poety. Niektóre rozdziały czytałam z trudem, łamiącym się głosem powstrzymywałam szloch. Ewa bezgłośnie połykała łzy, by w końcu powiedzieć : przerwij, bo pęknie mi serce…

Nie pamiętam, kiedy książka poruszyła mnie tak głęboko. Od początku, do końca.

To znakomita książka. Zwłaszcza w czasach izolacji, samotności, smutku, weryfikacji naszego człowieczeństwa, zdolności do współodczuwania, czułości… „Okruchy większej całości” wpisują się w CZUŁOŚĆ o jakiej mówi Olga Tokarczuk w swojej mowie po otrzymaniu nagrody Nobla. Z czułości są niektórzy z nas, a na pewno Bogdan Frymorgen. W kolejnych rozdziałach „Okruchów” opisuje swoje dzieciństwo, rodziców, dziadków, kolegów, sąsiadów, wieś, zdarzenia...Takim jest przyjazd kina objazdowego a wraz z nim tajemniczego świata, istniejącego poza granicami wsi. Takim jest rytuał kiszenia kapusty, ubój cielaka, spotkanie śmierci i ...życie dotkliwe. A wszystko opisane niesamowicie, wzruszając każdym zdaniem.

Ta książka powstała z miłości, z tęsknoty za czasem minionym. Jej autor, niekiedy obnaża w niej, bardzo intymne zdarzenia, fakty, jak choroba ojca, niedostatek, krzywda. Czytając kolejne fragmenty, możemy się w nich przejrzeć, bo to również o nas, dzieciach PRLu. Jak w albumie starych fotografii, nosimy w sobie pamięć chleba posmarowanego musztardą, odpustu czy procesji Bożego Ciała i noszenia pończoch do repasacji...oraz wizyt w szpitalu. Także pierwsze spotkania z muzyką z pocztówkowych płyt. Jest tych obrazów, zdarzeń moc. Podobnie nosimy w sobie traumatyczne wspomnienia. Moje dzieciństwo naznaczone biedą, alkoholizmem matki i sadyzmem ojca, było nieustannym deficytem miłości… Jak czytam taki fragment, o matce autora, cyt. „To ona grzała wieczorami pierzynę na kaflowym piecu, a rano wkładała nam pod kołdrą rajtuzy. Pozwalała spać do momentu, kiedy na nogach cudem pojawiały się buty. Potem sadzała nas przy stole z ciepłym mlekiem i kromką chleba. [...]Sklejała rodzinę. W naszej stajence była Matką Boską, betlejemską gwiazdą z Podbeskidzia. To ona nauczyła nas, że dobre słowo przenosi góry, a złe może wywołać trzęsienie ziemi.”, to smutek rozdziera mi serce,

bo tak bardzo bym chciała mieć podobne… . Każdy z nas nosi w sobie jakieś okruchy pamięci i książka Bogdana Frymorgena jest znakomitym pretekstem, by wydobyć je z zakamarków choćby na chwilę. To nie pierwsza prowokacja. Mam to szczęście, że obejrzałam i przeczytałam album fotograficzny „Lanckorona” Bogdana Frymorgena. Efekt był taki, że zapragnęłam wrócić do miejsc swojej młodości i utrwalić je na zdjęciach. Te łąki, parki, drzewa, jezioro, skrzypiące schody… Jak dobrze, że fascynacja fotografią spowodowała spotkanie wirtualne autora, najpierw za pomocą zdjęć Lanckorony, później wycieczką do niej i w końcu wspomnień publikowanych we fragmentach, przepłakanych przez nas już niegdyś… To dobra, wartościowa literatura, którą polecamy i nie przeoczymy następnych książek autora.

Dla Ewy

Ból i blask ; Niknięcie

Na zakończenie lata wybrałyśmy się do kina. "Ból i blask" reż. Pedro Almodóvara, przytulił nas i zachwycił. To film podsumowujący dorobek reżysera, częściowo autobiograficzny. W alter ego reżysera wciela się rewelacyjny Antonio Banderas, grając Salvatora Mallo schorowanego reżysera cierpiącego fizycznie i duchowo, wracającego wspomnieniami do dzieciństwa, relacji z matką, miłości...Po filmach mięsistych, krwistych, pełnych gorących namiętności, seksu, reżyser proponuje nam melancholijne wyciszenie...Ten film rozumiemy fizjologicznie, dotkliwie, jak żaden inny... Na co dzień zmagamy się nieustannie z bólem, starzeniem się...Antonio Banderas zagrał to znakomicie,( zresztą wygląda lepiej niż niegdysiejszy latin lover), posiwialy, przygarbiony powolnie poruszając się, mówiąc półgłosem. To spojrzenie, spod pochylonej głowy jest wymowne : wiem, rozumiem...

                                                     

 
Sceny z matką wzruszają nas do łez. To piękny, wzruszający, liryczny film. Reżyserskie mistrzostwo świata...

Zbiegiem okoliczności, następnego dnia oglądamy nagrany wcześniej film holendersko-norweski "Niknięcie" reż. Boudewijn Koole. Film arcydzieło. Coś co kochamy najbardziej.                                                            

                                                      
Oszczędność środków wyrazu. Chłód skandynawskiej zimy jest znakomitą scenerią chłodnych  relacji matki z córką a wszystko podniesione na wyżyny muzyki klasycznej Schuberta i subtelnych dźwięków lodowca w tle, rejestrowanych przez Bengta - pasierba Roos,

                                                    

                                                    
                                                     

 fotografki, która odwiedza matkę na dalekiej północy. Odchodzenie, niknięcie , oswajanie śmierci aż do ostatniej sceny, sprawia, że ustalamy swoje znikanie. Obie chcemy maksymalnego uproszczenia, kremacja, bez uroczystości pogrzebowych co sobie wzajemnie przyrzekamy a w uszach wciąż nam pozostanie piękny kawałek Shirley Horn z dwuosobowego party na zamarzniętym jeziorze...

Oba filmy to ukochane przez nas kino nastroju, tak rzadko dziś do znalezienia... polecamy 

                                                         

Plagi

Jeszcze nie ochłonęłyśmy po brutalnym włamaniu do naszego domku ... te przerażenie i łzy...
Na naszej bieliźnie rozrzuconej po podłodze ślady ubłoconych butów, zdemolowany dom, wyłamane drzwi tarasowe i straty...

                                                         

                                                
A tu, po powrocie z wakacji, ogród wokół domu spacyfikowany przez suszę... Bezradnie rozkładamy ręce... Rozglądamy się wokół. Spustoszenie... Uschły krzewy, drzewka zasadzone z ogromną miłością. Trawnik chrzęści pod nogami.

                                                      

                                                           

                                            było tak
                                                   

                                                     
                                       a tak jest teraz..

 Zmarnowane niebagatelne środki na nasiona traw. I ta praca ponad siły. Glebogryzarka, szpadel, grabie i dłonie w pęcherzach. Róże pnące wyrodziły się i zmieniły się w banalne róże polne...ganek usłany różowymi płatkami. Najgorzej, że mamy świadomość iż z roku na rok temperatura latem będzie rosła a tu znikąd wody i cienia. Trochę wstyd pisać o naszych stratach, gdy media donoszą o klęsce rolników i sadowników bez porównania znaczniejszych...Patrzymy z Ewą na siebie i zadajemy sobie nieme pytanie : ile jeszcze będziemy miały siły ? Fajnie byłoby mieć ogród. Zostaje śledzenie odcinków Mai w ogrodzie... mamy potrzebę nieustannej nadziei, pokrzepienia, pocieszenia. Poddajemy się codziennemu rytuałowi śniadań, kolacji na tarasie zasłuchane w ciszę przerywaną  od czasu do czasu śpiewem ptaków, krzykiem bażantów w oddali. Pole za ogrodzeniem po zmianie własności zazieleniło się kukurydzą. I podobno zwiastuje dziki jesienią. Od auta oderwała się osłona silnika. Znowu koszty. Po kolejnej naprawie pralki, Ewa stwierdza, że już nic z nią nie zrobi. Trzeba kupić nową. A tu zdrowie już nie takie, ciśnienie skacze, stawy bolą... to już nie wstawanie. To zwlekanie się z łóżka. Biologia szybko reaguje ... tyjemy. 
To NIC ... to przejściowe ...nie złamie nas taka sytuacja.. nie pozwolimy zabrać sobie nadal DOBREGO SAMOPOCZUCIA. Mając Siebie opanujemy sytuację i pokonamy czasowe "załamki"...
Wpadamy do MOCAK u - Galerii Sztuki Współczesnej w Krakowie na wernisaż wystawy " 10 żydów, którzy rozsławili Polskę". Czepiamy się wszystkiego, żeby przeciwstawić się wszechogarniającej  nienawiści. Wystawa portretów Beaty Stankiewicz trochę rozczarowuje. Tylko portrety z fotograficzną dokładnością na zaledwie naszkicowanych sylwetkach... Od Pani kustosz dowiadujemy się, że artystka nawiązuje do wystawy Andy'ego Warhola "Dziesięć portretów żydów XX wieku". Okazuje się, że oba cykle mają naczelną ideę, że tylko wybitne osiągnięcia, sława, mogą odsunąć pochodzenie...
Na wystawie Beaty Stankiewicz znalazła się Hanna Krall, Artur Rubinstein, Anda Rottenberg (kupuję na miejscu jej biografię), Roman Polański, Julian Tuwim,  Stanisław Lem, Zuzanna Ginczanka, Bruno Schulz, Jonasz Stern, Alfred Tarski ( to jedyne nazwisko, które mi nic nie mówi). Patrzymy na wystawę i uświadamiamy sobie OGROM prezentowanych postaci... Przebiegam myślami we wspomnieniach i zastanawiam się jak zaznaczyli się w nich wszyscy po kolei...począwszy od czytania Tuwima dzieciom do snu a skończywszy na przesyłaniu skompensowanych rozdziałów "Okamgnienia" Stanisława Lema, synowi, gdzieś tam w Świat...
Oglądamy pozostałe wystawy i pochylamy ze smutkiem głowy... To lustro...
                                  
                                                 

Wędrujemy do restauracji Hevre na inscenizację  poezji Ginczanki, z okazji dni kultury żydowskiej na Kazimierzu.

Jesteśmy zachwycone tym miejscem... już w pierwszej chwili patrząc na freski na ścianach, drzwi, galerię uświadamiam sobie, że jesteśmy w niegdysiejszym domu modlitwy... Po powrocie do domu sprawdzam to. Tak to Synagoga Chewra Thilim w Krakowie z 1896 roku.

                                                        

  
Jemy kolację i wracamy myślami do wystaw. Ostatni obejrzany przez nas  film "Słodki koniec dnia" Jacka Borcucha jest o tym, co czujemy... to koniec nasz, dobra, wszystkiego... Koniec naszej cywilizacji...